Listeria: Çiğ meyve ve sebzeler.

Bu bakteri cinsi peynir gibi işlenmiş gıdaların yanı sıra taze doğranmış ve açıkta beklemiş meyve ve sebzeyle de bulaşabilir. Ateş, kas ağrıları, mide bulantısı, karın ağrısı ve ishale neden olur. Maruz kaldıktan 2 gün ile 2 ay sonra hastalık meydana gelebilir.

Önlem almak için yiyecekleri uygun koşullarda, buzdolabında saklamalı ve uzun süre bekletilecek ise kurutarak saklamalı.

Listeria : pastörize edilmemiş süt ve süt ürünleri.
Çiğ süt ve bu sütle yapılmış süt ürünleri, yoğurt, yumuşak peynirler ve beyaz peynir gibi ürünler bazen bulaşık olabilir. Bu bakteri soğuk ortamda da yaşayabildiği için bu gıdaları buzdolabında saklamak hastalıktan korunmakta yeterli olmaz. En çok etkilenenler yaşlılar, çocuklar, bağışıklık sistemi zayıflayanlar ve hamile kadınlardır.
En önemli önlem ise pastörize süt ve süt ürünleri tüketmektir.

Listeria: şarküteri ürünleri ve işlenmiş et.

Bazen gıda işleme fabrikalarında ve üretim yerlerinde listeria hastalık oluşturmadan yıllarca kalabilir. Hazırlık aşamalarından herhangi birinde bulaşma olabilir.
Önlem olarak satın alınan gıdaları son kullanım tarihinden önce tüketmeli, uygun saklama koşullarında saklamalı ve mutlaka pişirerek tüketmeli.

Salmonella: Tavuk ve yumurta.

Hayvan dışkısı ile kirlenen et ürünleri, kabuğu oluşmadan kirlenmiş yumurta bulaşık olabilir. Hastalık genellikle bulaşmadan sonraki 12-72 saat içinde ortaya çıkar. Karın ağrıları, ateş, ishal olur. Genellikle hastalık 4-7 gün sürer.

Önlem olarak tavuk eti ve yumurtayı iyice pişirerek tüketmek gerekir. Dış ortamda gıdaları uzun süre tutmamak ve uygun saklama koşullarında saklamak en doğru yoldur. Kirlenme olasılığı olan yerleri iyice temizlemek hastalığın başkalarına bulaşmasını önler.

Salmonella: Taze sebzeler.

Hayvan gübresi ile kirletilmiş üretim yöntemleri nedeni ile tüketilen sebzeler iyi temizlenmediğinde hastalık oluşturabilir. Oluşan infeksiyon çocuklar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıflayanlarda ciddi ve tehlikeli boyutlarda olabilir. Önlem olarak gıdalar çok iyi yıkanmalı ve özellikle sıcak havalarda mutlaka buzdolabında saklanmalıdır.

Salmonella: İşlenmiş gıdalar.
Özellikle işlenmiş ve paketlenmiş gıdaların üretim yerlerinde ve fabrikalarda üretim zincirinin herhangi bir basamağında bu bakteri ile kirlenme olabilir. Topluca tüketim söz konusu olduğunda salgınlara dahi neden olabilir. Güvenli tüketim için gıdaların son kullanma tarihleri, üretim tesislerinin uzaklığı, saklama koşullarının güvenilirliği, kullanılan paketleme yönteminin sağlamlığı ve koruyucu etkisi gibi faktörler ürün satın alınırken dikkatle gözden geçirilmelidir. Ayrıca herhangi bir şüphe durumunda hastalığın yayılmaması için mutlaka ilgili yerler, birimler ve satıcılar uyarılmalıdır.

Salmonella: Et ve işlenmiş et ürünleri.

Özellikle kombinalarda ve et işleme tesislerinde ya da etin taşınması ve depolanması sırasında kontaminasyon ve kirlenme olabilir. Bu tür gıdaların bozulmuş olduğu bir bakışta anlamak genellikle zordur. Güvenli tüketim için üretim, saklanma ve transport koşullarının bilinmesi çok çok önemli olmakla birlikte hastalık söz konusu olduğunda bulaşmayı önlemek amacıyla bireysel temizlik de çok önemlidir.

E. Coli: Sığır eti.

Hayvanların ve insanların barsaklarında bulunan bir bakteriden kaynaklanır ve üretim sırasında meydana gelen bulaşma dolayısı ile hastalık oluşur. Sığır eti genellikle daha risklidir. İnfeksiyona bağlı ateş, karın ağrıları, ishal, bulantı kusma oluşur. Hastalık bulaşma sonrasında birkaç gün içinde ortaya çıkar ve genellikle 1hafta kadar sürer. Önlem olarak etlerin çok iyi pişirilmesi ve bulaşma söz konusu ise çok iyi temizlik yapılması gerekir.

E. Coli: Meyve suları ve süt.

Tüketilen sütlerin pastörizasyonu mikropların çoğalmasına ve üremesine izin vermez. Pastörize edilmemiş ve kirlenmiş içecekler ve sütlerden bulaş olabilir. Bu durumda hastalık karaşımıza çıkar. Güvenli tüketim için böyle durumlarda mutlaka pastörize ürünler tüketilmeli ve pastorize edilmemişse, özellikle süt kaynatılarak tüketilmelidir.

E. Coli: Taze sebze ve meyveler.

Bahçe üretimleri sırasında hayvansal gübreler ve sulama için kullanılan sular kirli ise hastalık söz konusu olur. Tüketim aşamasında taze meyve ve sebzelerin çok iyi yıkanmaları ve kolay bozulmalarına neden olacak koşullarda saklanmamaları gerekir. Özellikle sebzelerin bol suyla yıkanarak ve gerekirse pişirilerek tüketilmesi riskin azalmasını sağlamaktadır. Kabuklu meyvelerde bireysel kirlenmeyi engellemek amacıyla, kabukları ile yıkandıktan sonra güvenle tüketilmeleri mümkündür.

Botulizm: Konserve gıdalar.

Nadir görülen fakat ölümcül olabilen bir zehirlenme nedenidir. Çoğunluklu konserve gıdalardan bulaşır. Fermente gıdalar, bal ve kötü koşullarda saklanmış balık diğer kaynaklardır. Hastalık oluştuğunda kas krampları, nefes darlığı, kusma, yutma güçlüğü, çift görme, kuvvet kaybı ve hatta felç durumu söz konusudur. Şüpheli durumlarda hemen 112Acil aranmalıdır. Güvenli gıda tüketimi, saklanma koşullarında gerekli dikkat ve evde konserve hazırlığında özenli davranılması hastalık riskini azaltır.

C. Perfiringens: Pişmiş gıda zehirlenmesi.

Pişmiş et ve et ürünlerinin saklama koşullarının uygunsuzluğu nedeni ile oluşur. Hastalıkta karın ağrıları, ishal ve halsizlik olur. Bulaştıktan 8-24 saat sonra hastalık ortaya çıkar ve genellikle 24 saatte kendiliğinden düzelir. Uzun süren vakalar nadirdir. Güvenlik için pişirilmiş gıdaların mümkün olduğunca taze tüketilmesi ve uygun saklama koşullarında buzdolabında saklanması en iyi yoldur.

Stafilokok: Sandviçler, hamur işi ve salatalar.

Hastalık yapan mikrop kişiden kişiye gıdalar aracılığı ile bulaşır. Hastalık gıdaları aldıktan kısa süre sonra ortaya çıkar ve genellikle karın ağrısı, ishal, bulantı ve kusma ile kendini gösterir. Genellikle birkaç günde tablo düzelir. Gıdaların hazırlanması ve tüketilmesi sırasında el temizliği güvenlik için en iyi yöntemdir.

Hepatit A: Elle pişirilen yemekler.

İnfekte kişiler tarafından bulaştırılmış gıdaların ağızdan alınması yoluyla bulaşır. Karaciğerde infeksiyon oluşturan bir virüstür. Ateş, bulantı, kusma, halsizlik, iştahsızlık, sarılık ile kendini gösterir. Çoğunlukla hafif atlatılır ve sekel bırakmaz.  Zaman zaman salgınlara dönüştüğü görülür. Korunmak amacıyla aşılanmak ve güvenli gıda tüketimi kurallarına uyulması sorun olmamasını sağlar. Her zaman olduğu gibi, gıdaları pişirirken ve tüketirken ellerin yıkanması önemlidir.

Kampilobakter: Az pişmiş gıdalar.

Özellikler tavuk eti hastalık için önemli bir kaynaktır. Bununla birlikte et ve süt ürünleri ile de bulaşabilir. Hastalık ortaya çıktığında ateş, karın ağrısı, bulantı, kusma ve ishale neden olur. Tablo genellikle birkaç günde düzelir. Ağır durumlarda Guillain-Barre Sendromu denen felçli ağır nörolojik tablolara neden olabilir. Güvenlik için özellikle tavuk etinin temizlendikten sonra iyi pişirilmesi ve süt ürünlerinin pastörize edilmesi önemlidir. Tezgahta uzun süre beklemiş tavuk eti ve süt dikkatle tüketilmelidir.

Norwalk virüsü: Uygun olmayan pişirme yöntemleri.

Günümüzde mide gribi olarak bilinen ve en sık gıda zehirlenmesi yapan mikroptur. Bulantı, kusma ve ishale neden olur. En fazla 24-48 saat sürer ve kendiliğinden düzelir. Bağışıklık sistemi zayıflamış olanlarda daha ağır seyreder. İyi pişirilmemiş yemeklerden, salatalardan ve deniz ürünlerinden bulaşabilir. Genel hijyen önlemleri ve kişisel temizliğe dikkat edilmesi hastalığın yayılmasını önler ve koruyuculuk için yeterli olur.

Midye zehirlenmesi.

İyi pişirilmeyen kabuklu deniz hayvanlarının tüketilmesi ile ortaya çıkan, dilde uyuşma, nefes darlığı, kısmı felç ve bazen tam felç tablosu ile kendini gösteren bir zehirlenmedir. Suda bulunan bazı yosunlar nedeni ile oluşur. Fazla yendiğinde yaklaşık yarın saatte hastalık ortaya çıkar ve çok kısa sürede felç ile ölüme neden olabilir. Çok nadir görülen bir zehirlenme çeşidi olduğu için çoğunlukla gözden kaçar.

Balık zehirlenmesi.

Bazı balıklarda tüketilmeleri sonrası ya aşırı allerjik reaksiyon ya da içerdikleri bazı toksinler nedeni ile nadir görülen zehirlenmeler yaşanabilir. Çoğunlukla kısa süreli allerji belirtileri, bulantı, kusma ve ishale neden olurken, genellikle kısa sürede kendiliğinden düzelirler. Nadiren kalıcı hasar yapan nörolojik tipte zehirlenmeler görülebilir.

Doktora ne zaman başvurmalı?

Temizlik kurallarına uyulduğu sürece genellikle kısa süreli ve kendiliğinden düzelen tablolar oluşur. Ancak aşağıdaki belirtiler ortaya çıkarsa mutlaka bir doktora müracaat edilmelidir.
Yüksek ateş.
Kanlı dışkılama
Uzun süreli kesilmeyen bulantı ve kusma.
3 günden uzun süren ishal.
Dehidratasyon ( sıvı kaybı ) belirtileri olması ( ağız kuruluğu, baş dönmesi,idrar miktarında azalma, halsizlik ).

Güvenli gıda tüketimi ipuçları.

• Yiyecekle temas etmeden önce ellerinizi iyice yıkayın.
• Çiğ etle temastan sonra kesme yüzeyleri, mutfak eşyaları ve tezgahı temizleyin.
• Ürünleri suyun altında yıkayın ve kağıt havlu ile kurulayın.
• Marul veya lahana gibi sebzelerin dış yapraklarını atın.
• Et, tavuk ve yumurtaları uygun sıcaklıkta pişirin.
• Sıcak gıdaları sıcak ve soğuk gıdaları soğuk tutun.
• Şüphelendiğiniz ve emin olmadığınız gıdaları tüketmeyin.

Diğer özel önlemler.

Özellikle bazı gruplar ve kişiler daha fazla risk altındadırlar. Biz bunlara risk grupları diyoruz: çocuklar, yaşlılar, bağışıklık sistemi zayıf olanlar, hamile ve emziren kadınlar, kanserli hastalar bu gruptandır. Bunların beslenmelerinde biraz daha dikkatli davranmak gerekir.